دستخط عباس لطفی‌نسب | نکات برنامه‌نویسی، تجربه‌های واقعی و چالش‌های پروژه‌ها

بهینه‌سازی QuerySet در Django با prefetch_related

چطور با prefetch_related تعداد کوئری‌ها رو شدیداً کاهش بدیم و N+1 problem رو حل کنیم.

# قبل: N+1 problem
for author in Author.objects.all():
    posts = author.post_set.all()
    print(author.name, posts.count())

# بعد: با prefetch_related
authors = Author.objects.prefetch_related('post_set')
for author in authors:

2025/10/12 بیشتر

کش کردن view با cache_page در Django

مثال ساده‌ی استفاده از cache_page برای کاهش بار دیتابیس روی viewهای پر بازدید.

from django.views.decorators.cache import cache_page
from django.utils.decorators import method_decorator
from django.views import View

@method_decorator(cache_page(60 * 5), name='dispatch')  # کش برای 5 دقیقه
class LatestPostsView(View):
    def get(self, request):
        posts = Post.objects.order_by('-created_at')[:20]

2025/10/12 بیشتر

افزایش اتمیک فیلد با F() در Django

چطور با F() و update از race condition جلوگیری کنیم وقتی چند درخواست همزمان ویو می‌زنن.

from django.db.models import F

def mark_view(request, post_id):
    # این آپدیت به صورت atomic در DB اجرا میشه
    Post.objects.filter(id=post_id).update(views=F('views') + 1)
    # اگه بحاجة بود مقدار جدید رو بخوای:
    post = Post.objects.get(id=post_id)
    return JsonResponse({"views": post.views})

2025/10/12 بیشتر

ایندکس گذاری ساده در Django برای کوئری‌های سریع

اضافه کردن ایندکس روی فیلدهایی که مرتباً WHERE یا ORDER BY می‌شن.

# models.py
class Order(models.Model):
    user = models.ForeignKey(User, on_delete=models.CASCADE)
    status = models.CharField(max_length=30)
    created_at = models.DateTimeField(auto_now_add=True)

    class Meta:
        indexes = [

2025/10/12 بیشتر

بهینه‌سازی عملیات Expire کاربران در سیستم‌های Django

پیاده‌سازی بهینه و مقیاس‌پذیر برای آپدیت خودکار وضعیت منقضی‌شدگان دوره‌ها با استفاده از کوئری‌های مستقیم دیتابیس در Django.

# ========================
# LEGACY VERSION (OLD)
# ========================
def update_expired_participants_legacy(course_id: int):
    """
    LEGACY implementation for updating expired participants.

    This version uses jdatetime to handle Persian dates and loops

2025/10/16 بیشتر

# قبل: N+1 problem
for author in Author.objects.all():
    posts = author.post_set.all()
    print(author.name, posts.count())

# بعد: با prefetch_related
authors = Author.objects.prefetch_related('post_set')
for author in authors:
    posts = author.post_set.all()
    print(author.name, posts.count())

💡 نکته / تجربه شخصی:

هر جا رابطهٔ یک‌به‌چند داری و می‌خوای مجموعه‌های مرتبط رو بخونی از prefetch_related استفاده کن؛ برای فیلدهای FK از select_related بهتره.

استفاده‌شده در پروژه: IranianShiningPhoenix

from django.views.decorators.cache import cache_page
from django.utils.decorators import method_decorator
from django.views import View

@method_decorator(cache_page(60 * 5), name='dispatch')  # کش برای 5 دقیقه
class LatestPostsView(View):
    def get(self, request):
        posts = Post.objects.order_by('-created_at')[:20]
        return render(request, "latest.html", {"posts": posts})

💡 نکته / تجربه شخصی:

cache_page سریع‌ترین راه برای کش کردن خروجی HTMLه؛ ولی مراقب باش برای محتواهای کاربری بین کاربرها اشتراک نزنه.

استفاده‌شده در پروژه: Chipolla

from django.db.models import F

def mark_view(request, post_id):
    # این آپدیت به صورت atomic در DB اجرا میشه
    Post.objects.filter(id=post_id).update(views=F('views') + 1)
    # اگه بحاجة بود مقدار جدید رو بخوای:
    post = Post.objects.get(id=post_id)
    return JsonResponse({"views": post.views})

💡 نکته / تجربه شخصی:

هر وقت مقدار فیلد رو با توجه به مقدار قبلی در DB آپدیت می‌کنی از F استفاده کن تا race condition از بین بره.

استفاده‌شده در پروژه: PowerGrow

# models.py
class Order(models.Model):
    user = models.ForeignKey(User, on_delete=models.CASCADE)
    status = models.CharField(max_length=30)
    created_at = models.DateTimeField(auto_now_add=True)

    class Meta:
        indexes = [
            models.Index(fields=['user', 'created_at']),
            models.Index(fields=['status']),
        ]

# بعد: در سرور DB از EXPLAIN ANALYZE استفاده کن تا تاثیر رو ببینی
# EXPLAIN ANALYZE SELECT * FROM app_order WHERE user_id = 5 ORDER BY created_at DESC LIMIT 10;

💡 نکته / تجربه شخصی:

ایندکس‌ها کمک می‌کنن کوئری‌های filter و order by سریع‌تر بشن؛ اما ایندکس زیاد نگه‌دار چون حجم نوشتن رو بالا می‌بره.

استفاده‌شده در پروژه: IranianShiningPhoenix

# ========================
# LEGACY VERSION (OLD)
# ========================
def update_expired_participants_legacy(course_id: int):
    """
    LEGACY implementation for updating expired participants.

    This version uses jdatetime to handle Persian dates and loops
    through all participants to check if their end date has passed.
    It's functional but inefficient for large datasets.
    """

    today = jdatetime.date.today()  # Current Jalali date

    # Get participants with a defined end date
    participants_qs = Participants.objects.filter(course_id=course_id, endDay__isnull=False)

    expired_ids = []
    for p in participants_qs:
        # Check if endDay has valid year/month/day
        if p.endDay and p.endDay.month and p.endDay.month.year:
            # Construct Jalali date from nested structure
            end_date = jdatetime.date(
                p.endDay.month.year.number,
                p.endDay.month.number,
                p.endDay.number
            )
            # If the end date is before today, mark as expired
            if end_date < today:
                expired_ids.append(p.id)

    # Reset all participants to expired=False first
    participants_qs.update(expired=False)

    # Update expired=True for those who actually expired
    if expired_ids:
        Participants.objects.filter(id__in=expired_ids).update(expired=True)


# ========================
# MODERN VERSION (NEW)
# ========================
def update_expired_participants(course_id: int):
    """
    MODERN implementation for updating expired participants.

    This optimized version avoids looping by using direct database queries.
    It uses the Gregorian date stored in `endDay__gregorian_date` to determine
    expired participants.
    """

    today = date.today()  # Current Gregorian date

    # Set expired=True for participants whose end date is before today
    Participants.objects.filter(
        course_id=course_id,
        endDay__gregorian_date__lt=today
    ).update(expired=True)

    # Set expired=False for participants whose end date is today or in the future
    Participants.objects.filter(
        course_id=course_id,
        endDay__gregorian_date__gte=today
    ).update(expired=False)

    # Optional: return counts for logging or monitoring
    expired_count = Participants.objects.filter(course_id=course_id, expired=True).count()
    active_count = Participants.objects.filter(course_id=course_id, expired=False).count()

    return {"expired": expired_count, "active": active_count}

💡 نکته / تجربه شخصی:

همیشه برای آپدیت دسته‌جمعی، به جای حلقه زدن روی queryset، از کوئری مستقیم دیتابیس استفاده کنید. این روش عملکرد را بهبود می‌دهد، بار سرور را کم می‌کند و کد مقیاس‌پذیر و قابل نگهداری می‌سازد.

استفاده‌شده در پروژه: PowerGrow